Aksesuvar Kayışı Kontrolü ve Gerilimi

Kaputu ilk kez açtığımda motorun üstünde dönen o siyah kayışa uzun süre dokunmaya bile çekinmiştim. Sonradan öğrendim ki motorun en sessiz kahramanı oydu: alternatörü, devirdaim pompasını, klima kompresörünü, çoğu araçta hidrolik direksiyon pompasını hep o çeviriyor. Bir sabah aracı çalıştırdığımda gelen o keskin ıslık sesi beni bu konuyu ciddiye almaya zorladı ve o günden beri her yağ değişiminde kayışa da mutlaka bakıyorum. Aslında aksesuvar kayışı gerginliği kontrolü, alet çantası bile gerektirmeyen, beş dakikalık bir iş.

Kayış Ne İşe Yarar, Gevşerse Ne Olur?

Aksesuvar kayışı (birçok araçta tek parça olduğu için "serpantin kayış" da denir) krank milinden aldığı hareketi motorun yardımcı ünitelerine dağıtır. Fazla gevşek olursa kasnaklarda kayar; alternatör tam devirle dönmez, akü şarj olmaz, direksiyon ağırlaşır, klima soğutmaz. Fazla gerginse bu kez rulmanlara yük biner, alternatör ve devirdaim pompası yatakları vaktinden önce ses vermeye başlar. Yani hedef "çok sıkı" değil, doğru gerginlik.

Benim tecrübem şu: kayış problemleri hemen hiçbir zaman habersiz gelmez. Önce sabah çalıştırmalarda kısa bir gıcırtı, sonra klima açınca artan bir ses. O sesi ciddiye alan kişi 200 liralık kayış değiştirir, ertelemeyi seçen kişi yolda kalır.

Adım Adım Kontrol

1. Motoru tamamen soğutun ve kontağı kapatın. Bu, üzerinde pazarlık yapılmayacak tek maddedir. Sıcak motorda kayışa uzanan parmak yanmakla kalmaz; kontak açık kalmış bir araçta soğutma fanı kendi kendine devreye girer. Anahtarı cebime alıp işe başlıyorum, kendi kendime bir kural gibi.
2. Kayışın izlediği yolu gözünüzle takip edin. Motor kapağının içinde ya da radyatör üstünde çoğu araçta kayış şemasının bulunduğu bir etiket vardır. Yoksa telefonla bir fotoğraf çekin. İleride kayış çıkarmanız gerekirse bu fotoğraf sizi kurtarır.
3. Yüzeyi inceleyin. Bir el feneriyle kayışın yan yüzüne ve dişli iç yüzüne bakın. Aramanız gerekenler: enine ince çatlaklar, kopmuş parçacıklar, parlayıp cilalanmış görünen yanlar, kenardan sıyrılmış lifler ve yağ bulaşığı. Dişli tarafını görmek için kayışı parmakla hafifçe çevirin, motoru çalıştırmadan.
4. Baş parmak testini yapın. İki kasnak arasındaki en uzun serbest bölümü bulun, orta noktasına baş parmağınızla normal bir kuvvetle bastırın. Kayış yaklaşık 1–1,5 santimden fazla içe gitmemeli. Sünger gibi kolayca esniyorsa gevşek, hiç oynamıyorsa fazla gergin demektir. Bu kaba bir yöntem ama yeni başlayan biri için şaşırtıcı derecede iyi çalışır.
5. Çevirme testi. Kayışı en uzun bölümünden tutup kendi ekseninde çevirmeye çalışın. Sağlam bir kayış 90 derece civarında döner. Neredeyse yarım tur dönüyorsa gerginlik yetersizdir.
6. Otomatik gergi varsa göstergesine bakın. Yeni araçların çoğunda yaylı otomatik gergi (tensiyoner) makarası vardır. Bunlarda elle ayar yapılmaz; gövdesindeki işaretin belirtilen aralık dışına çıkması, kayışın uzadığını ya da gerginin yorulduğunu söyler. Makarayı elle çevirdiğinizde takılma veya hışırtı duyuyorsanız rulmanı bitmiştir.
7. Manuel ayar varsa küçük adımlarla ilerleyin. Eski tip araçlarda alternatörün bir kilit somunu ve bir ayar cıvatası olur. Kilidi hafifçe gevşetin, ayar cıvatasıyla alternatörü çok az kaydırın, kilidi sıkın, testi tekrarlayın. "Bir turda tamam olsun" mantığı burada işlemez.
8. Motoru çalıştırıp dinleyin. Kaputu açık, güvenli mesafede durarak aracı çalıştırın. Klimayı açın, direksiyonu boşta çevirin. Ses yoksa iş tamam. Yine gıcırdıyorsa sorun gerginlikte değil, kayışın kendisinde veya bir kasnağın hizasında olabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Gıcırtıya sprey sıkmak. Kayış spreyi sesi bir haftalığına susturur, sorunu büyütür. Kaymakta olan kayışın sürtünme yüzeyini kaygan hale getirdiğinizde alternatörün şarjı da düşer.
• "Ne kadar sıkı, o kadar iyi" sanmak. İlk kontrolümde kayışı gitar teli gibi germiştim. Birkaç bin kilometre sonra devirdaim pompasından gelen uğultuyu duyduğumda hatamı anladım.
• Motor çalışırken elle yoklamak. Kayış ve kasnak arasına giren parmak şansa bırakılacak bir konu değil. Bol kollu kıyafet, kolye ve sarkan bez de aynı riski taşır.
• Yağ sızıntısını görmezden gelmek. Kayış yağ almışsa mutlaka bir sızıntı vardır; kaynağı bulunmadan takılan yeni kayış da kısa sürede bozulur. Yağ değişimi veya yağ filtresi işlerinden sonra çevreye damlayan yağı silmeyi alışkanlık edinin.
• Sadece kayışı değiştirip gergiyi ve makaraları atlamak. Kayış uzadıysa gergi de o kilometreyi görmüş demektir. Kayış değişiminde gergi ve avara makaralarını beraber ele almak çok daha huzurlu bir sonuç verir.
• Triger kayışıyla karıştırmak. Aksesuvar kayışı dışarıda, gözle görünen yerdedir. Triger ise kapak altındadır ve kilometreye bağlı, servis işi bir değişimdir. İkisi aynı şey değil.

Hangi Belirti Neyi Anlatır?